Bilinç Bozuklukları (Bayılma ve Koma)

1 Bilinç nedir, nasıl bozulur?

• Bilinç; kişinin kendisinin ve çevresinin farkında olma, uyaranlara tepki verme hâlidir.
• Beynin oksijensiz/yetersiz beslenmesi, darbe, kan şekeri düşüklüğü, zehirlenme gibi nedenlerle bozulur.
• Bilinç bozukluğu hafiften (baş dönmesi) ağıra (koma) doğru derecelenir.
• Ortak tehlike: bilinç kapanınca dil geriye kayıp veya kusmuk hava yolunu tıkayabilir.

2 Bayılma (kısa süreli)

• Bayılma, beyne giden kanın geçici azalmasıyla oluşan KISA süreli bilinç kaybıdır.
• Genelde kendiliğinden ve kısa sürede düzelir.
• İlk yardım: kişi sırtüstü yatırılır, bacakları hafif yükseltilir, sıkan giysiler gevşetilir, temiz hava sağlanır.
• Birkaç dakikada kendine gelmezse veya sık tekrarlıyorsa 112 aranır.

3 Koma (uzun süreli)

• Koma; UZUN süreli, derin bilinç kaybıdır. Yutkunma, öksürük gibi refleksler ve dış uyaranlara tepki azalır ya da kaybolur.
• Kişi seslenmeye, dokunmaya, ağrılı uyarana yanıt vermez.
• Solunum ve nabız olabilir; bu yüzden düzenli kontrol edilir.
• En büyük risk hava yolunun tıkanmasıdır — bu yüzden pozisyon hayati önemdedir.

💡 SINAV İPUCU: Ayrım: Bayılma KISA ve kendiliğinden düzelir; koma UZUN sürer ve refleksler kaybolur. Soruda 'uzun süreli, refleksler yok' ise cevap komadır.

4 Koma (yarı yüzükoyun / yan) pozisyonu

• Bilinci kapalı ama solunumu olan kişiye yan (koma) pozisyonu verilir.
• Kişi yan yatırılır, baş hafif geriye alınır — böylece dil geri kaçmaz, kusmuk dışarı akar.
• Bu pozisyon hava yolunu açık tutar; bilinci kapalı kişiyi sırtüstü bırakmak tıkanma riski taşır.
• Kişi düzenli aralıklarla (solunum, nabız) kontrol edilir, üstü örtülür.

💡 SINAV İPUCU: Bilinci kapalı + solunumu var → yan (koma) pozisyonu. 'Sırtüstü düz yatır' bilinci kapalıda yanlıştır (dil hava yolunu tıkayabilir).

5 Sık yapılan hatalar

• ❌ Bilinci kapalı kişiyi sırtüstü bırakmak — dil/kusmuk hava yolunu tıkayabilir.
• ❌ Bilinci kapalı kişiye ağızdan su/ilaç vermek — boğulmaya yol açar.
• ❌ Bayılanı hemen ayağa kaldırmak — tekrar bayılabilir; önce yatırılıp dinlendirilir.
• ❌ Komadaki kişiyi 'uyandırmak' için sarsmak/vurmak — zararlı, gereksiz.