Kanamalar ve Şok

1 Kanama türleri: rengine ve akışına bak

• Atardamar (arter) kanaması: kan AÇIK kırmızıdır ve kalp atışıyla uyumlu FIŞKIRIR. En tehlikelisidir, hızlı kan kaybettirir.
• Toplardamar (ven) kanaması: kan KOYU kırmızıdır ve sürekli SIZAR/akar.
• Kılcal damar kanaması: küçük, kendiliğinden durabilen sızıntıdır.
• Ayrım basit: fışkıran + parlak = atardamar; sızan + koyu = toplardamar.

💡 SINAV İPUCU: Soruda 'fışkırarak, açık kırmızı' geçiyorsa cevap atardamardır. 'Koyu, sürekli sızan' ise toplardamardır. Renk + akış kalıbını ezberle.

2 Dış kanamayı durdurmak

• İlk ve en etkili yol: yara üzerine temiz bir bezle DOĞRUDAN ve kesintisiz BASKI.
• Mümkünse kanayan uzvu kalp seviyesinin ÜSTÜNE kaldır (kan basıncını düşürür).
• Baskı yetmiyorsa bası noktasına (uzvu besleyen ana atardamara) bas.
• Turnike SON çaredir: yalnız kol/bacakta, başka türlü durmayan hayatı tehdit eden kanamada; uygulama saati not edilir.

💡 SINAV İPUCU: Sıralama: doğrudan baskı → uzvu kaldır → bası noktası → (en son) turnike. Turnikeyi ilk seçenek sanmak sık yapılan hatadır.

3 Şok nedir, neden ölümcül?

• Şok, dolaşımın bozulup dokulara yeterli oksijenli kanın gidememesidir.
• Nedenleri: ağır kanama/sıvı kaybı, kalbin yeterli pompalayamaması, ağır enfeksiyon veya alerji.
• Belirtiler: hızlı ve zayıf nabız, soğuk-soluk-nemli cilt, hızlı yüzeysel solunum, huzursuzluk, susama, bilinç bulanıklığı.
• Şok sinsidir: kanama durdurulsa bile gelişebilir; erken tanınmazsa ölümcüldür.

4 Şok pozisyonu

• Bilinci yerinde şok belirtili kişi SIRTÜSTÜ yatırılır.
• Bacaklar yaklaşık 30 cm YÜKSELTİLİR (kan beyne ve hayati organlara yönlenir).
• Üstü örtülerek ısı kaybı önlenir; ağızdan bir şey verilmez.
• Bilinç kapalıysa veya kusma varsa şok pozisyonu yerine yan (koma) pozisyonu tercih edilir.

💡 SINAV İPUCU: Şok pozisyonunun özü: bacaklar yukarı (~30 cm), üstü örtülü, ağızdan bir şey YOK. 'Baş yukarı / oturtma' seçenekleri yanlıştır.

5 Sık yapılan hatalar

• ❌ Turnikeyi ilk müdahale olarak kullanmak — önce doğrudan baskı denenir.
• ❌ Şoktaki kişiye su/yiyecek vermek — kusma ve boğulma riski, ayrıca ameliyat gerekebilir.
• ❌ Kanama durdu diye şok riskini görmezden gelmek — şok sonradan gelişebilir.
• ❌ Yaraya çıplak elle dokunmak — mümkünse eldiven/temiz bez, hem yaralıyı hem kendini korur.