Kırık, Çıkık, Burkulma ve Yaralı Taşıma

1 Kırık, çıkık, burkulma farkı

• Kırık: kemik bütünlüğünün bozulmasıdır (tam veya çatlak).
• Çıkık: eklemi oluşturan kemik uçlarının yerinden ayrılmasıdır.
• Burkulma: eklem bağlarının aşırı zorlanıp zedelenmesidir (kemik yerinde).
• İlk yardımda üçünü ayırt etmek şart değil — hepsinde kural aynı: hareket ettirme, bulunduğu gibi tespit et.

2 Genel kural: olduğu gibi sabitle

• Yaralı uzuv bulunduğu pozisyonda tespit edilir; düzeltmeye/yerine oturtmaya çalışılmaz.
• Çıkık eklem yerine oturtulmaya ÇALIŞILMAZ — sinir/damar zedelenebilir.
• Açık kırıkta (kemik dışarıda) önce kanama kontrol edilir, kemiğe dokunulmaz, üzeri temiz bezle örtülür.
• Şüpheli bölge şişer/morarsa ve ağrılıysa kırık gibi davran (yoksa da zarar vermez).

💡 SINAV İPUCU: Sınavın altın kuralı: kırık/çıkıkta uzuv 'bulunduğu şekilde' tespit edilir. 'Yerine oturt / düzelt' içeren şıklar daima yanlıştır.

3 Atelle tespit

• Atel, kırık uzvu hareketsiz kılan sert destektir (tahta, karton, hatta sağlam bir dal).
• Atel, kırığın ALT ve ÜST eklemini birlikte içine alacak kadar uzun olmalıdır.
• Atelle uzuv arasına yumuşak malzeme konur; bağlar ne çok gevşek ne de dolaşımı kesecek kadar sıkı olur.
• Tespitten sonra parmak ucu rengi/ısısı kontrol edilir (dolaşım devam ediyor mu?).

4 Yaralı taşımanın altın kuralları

• Zorunlu olmadıkça yaralı YERİNDEN OYNATILMAZ (yangın, patlama, trafik gibi hayati tehlike hariç).
• Omurga yaralanması şüphesinde baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan, düz biçimde taşınır.
• İlk yardımcı kendi belini korur: yaralıya yakın çalışır, bacak kaslarını kullanır, ani dönüş yapmaz.
• Ani hayati tehlikede hızlı çıkarma için Rentek manevrası kullanılır (araçtaki yaralıyı boyun-gövde ekseniyle çekmek).

💡 SINAV İPUCU: Omurga şüphesinde 'düz eksen' korunur. Yaralıyı oturtarak, kucaklayarak veya yürüterek taşımak içeren şıklar omurga sorusunda yanlıştır.

5 Sık yapılan hatalar

• ❌ Çıkığı yerine oturtmaya çalışmak — kalıcı hasar riski.
• ❌ Açık kırıkta çıkan kemiği içeri itmek — enfeksiyon ve damar/sinir zedelenmesi.
• ❌ Omurga şüpheli yaralıyı oturtup taşımak — felç riski.
• ❌ Ateli çok sıkı bağlamak — dolaşımı keser, uzvu tehlikeye atar.